نژاد

بررسيهاي زبان شناسي و فرهنگي نشان دهنده پيوستگي قومي لرها با ديگر اقوام ايراني به ويژه شعبه پارسي است. بين هزاره سوم و اول پيش از ميلاد به هنگام مهاجرت اقوام آريايي شعبه اي از اين اقوام موسوم به كاسيها به لرستان آمدند و با بوميان منطقه در آميخته و بدين ترتيب نژاد تازه اي پديد آمد كه بعدها به لر شهرت يافتند

وجه تسميه لر و تقسيمات لرستان

در هزاره نخست پيش از ميلاد به تمامي ساكنان لرستان (كاسي ) مي گفتند . در دوره ساساني تمامي اقوام بيابانگرد ايران از جمله لرها را كرد مي ناميدند . در قرون نخستين اسلامي واژه لر در نوشته هاي مورخان و جغرافيا نويسان پديد آمد و سرزمين لرستان بنام (بلاد لور) مشهور شد . اين سرزمين شامل استانهاي امروزي لرستان ، ايلام ، بختاري ، كهكيلويه و بوير احمد و بخشهايي از استانهاي همجوارمي شد .بعدها در قرن ششم هجري به بعد اين مناطق خود به مناطق كوچكتري از جمله لر كوچك و لر بزرگ تقسيم شدند . . .

نمودار تقسيمات لرستان از 300 هجري تا زمان حال

پهلوي

قاجاريه

صفويه

دوره مغول

300 هجري

استان لرستان	لرستان	لرستان فعلي	لر كوچك	لرستان
استان ايلام	پشتكوه
استان چهارمحال و بختياري		بختياري	لر بزرگ
استان كهكيلويه _ بوير احمد		كوه كيلويه
شهرستان ممسني فارس	ممسني	شولستان

در خصوص وجه تسميه مردمان اين سرزمينها كه در بخشهايي مياني سلسله جبال زاگرس مسكن دارند بايد گفت در مجموع نظرات كساني كه دربارۀوجه تسميه (لر) اظهار نظر كرده اند را مي توان در چند دسته زير تقسيم بندي نمود :

اول _ برخي لرها را از نسل شخصي به نام لر دانسته اند

دوم _ واژه لر مشتق از كلمات ايراني چون لهراسب و غيره گرفته شده است

سوم _ واژه لر نسبت مكاني دارد كه به نوبه خود چند وجه دارد :

1_ لر محلي بود در ولايت مانرود يا مايرود كه جايگاه اوليه تبار لرها بوده است

2_ واژه لر مخفف (اللور ) است كه آن هم نام شهري در شمال غربي دزفول يعني در حوالي انديمشك بوده است.

3_ برخي نيز كلمه لر را تحريف شده واژه لير يا لر يعني كوههاي پوشيده از جنگل دانسته اند .

========================================

زبان مردم لرستان

زبان مردم لرستان به دو زبان لري و لكي صحبت مي كنند كه اولي زبان اكثر شعبات قوم لر مي باشد و دومي در بين برخي از طوايف لرستان بخصوص مناطق شمالي لرستان (مناطق الشتر _ كوهدشت _ نور آباد ) رايج است .

بر اساس مطالعات زبان شناسي ، زبانهاي لري و لكي جزو زبانهاي هندو _ اروپايي به شمار مي آيند .

زبانهاي ايراني شامل زبانهاي ايراني شرقي ، و زبانهاي ايراني غربي مي باشد . لكي و لري جزو زبانهاي ايراني غربي محسوب مي شوند .

بسياري از واژه هاي لري اغلب ريشه هاي باستاني دارند و به احتمال تعداد زيادي از اين واژه ها مربوط به زبانهاي كاسي و عيلامي مي باشد . گفته مي شود زبان پارسي در زمان امپراتوريهاي هخامنشي ، اشكاني و ساساني در لرستان گسترش يافته است .

در بين زبانهاي جنوب غربي ايران ،زبان (گويش) لري بزرگترين رابطه را با زبان فارسي دارد. كه هر دوي آنها دنباله پارسي ميانه، زبان پارتيان قرن هشتم بعد از ميلاد هستند ،و همانگونه كه مي دانيم پارسي ميانه، زبان پارتيان و ساسانيان بود كه به تدريج تغيير شكل داده و به صورت زبان فارسي نزديك است كه بعضي معتقدند اين زبان در گذشته نه چندان دور از فارسي منشعب شده است .

نمودار پيوستگي زبان لري با ساير زبانهاي آريايي

				زبانهاي هندي	هند وايراني	زبان هندو اروپايي
لكي		زبانهاي شمال غربي	زبانهاي غربي	زبانهاي ايراني
كردي
گيلكي
طالشي
سمناني
خوانساري
بلوچي
فارسي		زبانهاي جنوبغربي
باختري:گويشهايلري ، بروجردي،نهاوندي ،وغيره	لري
خاوري:شامل گويشهايبختياري ،دزفولي، شوشتري ،وغيره
كومزاري
تاتي
دواني
			زبانهاي شرقي
ژرمني					اروپايي
اسلاوي
رومياني
سيلتي
يوناني
ايتاليايي
باليتي

======================

دين و مذهب

پيش از اسلام آيينها و مذاهب مختلفي در لرستان رايج بود. اولين نشانه هاي آليز زروان كه گفته مي شود دين زرتشت از آن نشأت گرفته در لرستان ديده مي شود .

بعدها آيين مهر پرستي در كنار دين زرتشتي در لرستان پديد آمد . همچنين پرستش بانو آناهيتا الهه آبها نيز در لرستان شايع بود . پس از ورود اسلام ، مردم لرستان نيز همچون ساير اقوام ايران به اين دين آسماني گرايش پيدا كردند . از قرن هشتم هجري به بعد بتدريج مردم لرستان آيين تشيع را پذيرفتند و هم اكنون لرستان يكي از مناطق مهم شيعه نشين ايران به شمار مي آيد

========================

پوشاك

بطور كلي مي توان گفت كه پوشاك مردمان لر در هر منطقه اي با كمي تغييرات جزئي از يك ساختار اصلي تشكيل شده است. اين تغييرات جزئي بستگي به عواملي چون همجوار بودن با شهرهاي ديگر ، آمد و شدهاي روستائي و كوچ كردن دارد. بعنوان مثال لباس عشاير كوچ رو با عشاير ساكن روستائي در بكار بردن رنگ ، زيورآلات و نوع و جنس آن فرق بسيار دارد. از طرفي پوشاك آنان تركيبي است از پوشاك مردمان ايل قشقايي و ايل بختياري و ايل هاي لرستان .

براي شناسائي اين تفاوت ها لازم است كه مناطق مختلف مسكوني دسته بندي و بررسي شوند ، اما منطقه بزرگي كه از شمال غربي تا جنوب شرقي ايران ، تيره ها و ايل مختلف لر را در بر دارد با فرهنگ و آئين هاي خاص خود ، بررسي كردن پوشاك تيره هاي مختلف آن ، كار آساني نيست. بطور اجمالي مي توان گفت كه پوشاك لرهاي بخش شمالي بر اثر همجواري يادآور پوشاك كردهاي كرمانشاهان است و ساكنان جنوب و جنوبي تر لرستان چون بختياري ها و بويراحمديها با پوشاك لرهاي ساكن مناطق مياني لرستان شباهت كامل دارد. آنچه كه در اين فصل بصورت اختصار بررسي مي شود ، پوشاك مناطق مياني لرستان مي باشد.

پوشاك زنان لر :

پوشاك زنان لر بنا به موقعيت اجتماعي ، اقتصادي و از طرفي شرايط سني از ويژگيهاي مشخصي برخوردار است. پوشاك زنان جوان لر با پارچه هاي الوان در رنگها و طرح هاي شاد با سربندهاي زيبا و رنگي مي باشد. ( كه البته اين تنوع رنگي همراه با تزئينات آن به وضعيت اقتصادي خانواده بستگي دارد.)

زنان مسن تر پارچه هائي به رنگ تيره و طرح اي ساده و سربندي سياه و سفيد را ترجيح مي دهند.

روسريهاي زنان لر كه در زبان محلي به آن (( گل وني )) مي گويند. زيبائي خاصي به سر زنان لر مي دهد. اين روسريها كه معمولاً ابريشمي مي باشند و در طرح ها و رنگهاي مختلف به كار مي روند. با گره زيبائي به دور سر پيچيده مي شود گوشه هاي آن هم به صورت آويزان بر پشت سر قرار مي گيرد.

پيراهن زنان لر داراي برشي ساده ، بلند و گشاد است با طرح هاي گلدار و رنگهاي الوان. شلوار پوشاك زنان لر از لحاظ تركيب و جنس پارچه دو قسمتي و دو رنگي است. معمولاً از دمپا تا حدود بالاي زانو ، پارچه ساده با نقشبندي و نواردوزي شده است و قسمت بالاتر به رنگ ديگر و گلدار مي باشد .قسمت هاي ديگري بر روي پيراهن زنان قرار مي گيرد از جمله (( كلنجه )) كت مخملي كه در جلوي بدن بسته نمي شود ، بقيه و لبه هاي دم آستين و دور شكاف آن يراقدوزي و نواردوزي شده است.

(( سرداري )) كه پوششي است بلند تا به پشت پا ، جلوي آن بدون دگمه است با آستيني تا آرنج كه اغلب از مخمل با الوان مشكي ، سبز و قرمز تهيه مي شود. دوره هاي آستين و دامن آن به پهناي دو تا سه انگشت يراقدوزي و نواردوزي شده است.

(( كت )) كه نيم تنه را مي پوشاند ، نواردوزي ندارد و با دكمه در جلو بسته مي شود. (( جليقه )) كه هميشه باز است و دكمه ندارد و در قسمت جلوي آن يراقدوزي ، سكه دوزي شده است.

پوشاك مردان لر

مردان لر داراي پوشش ساده اي مي باشند. جنبه هاي تزئين آن كمتر مي باشد. شلوار آنان به طرح و هيبت شلوارهاي كردي است. پيراهن آنان با برش ساده و اغلب به رنگ سفيد و گاه رنگين مي باشد. قسمت ديگر آن ( ستره ) است كه در طرح هاي گلدار و شاد براي مراسم شادي و جشن و طرح هاي ساده با رنگهاي كم مايه در انجام مراسم تشريفاتي و عزا بكار مي آيد. كلاه نمدي ، شال و گيوه نيز از خصوصيات ويژه لباس مردان لري مي باشد.